logo-mini

“توسعه سیاسی در افغانستان”

آیا توسعه سیاسی به سبک لیبرال دموکراسی در افغانستان امکان پذیر است؟
موانع و چالش های توسعه سیاسی در افغانستان


چکیده:
افغانستان پس از ۱۱ سپتامبر، در نظام بین الملل بار دیگر مورد توجه بازیگران سیاسی منطقه ای و جهانی واقع شده است. این کشور هدف اصلی “بازی بزرگ” میان انگلستان و روسیه در نیمه دوم قرن نوزدهم بود و در قرن بیستم نیز در دوران جنگ سرد بین ایالات متحده و شوروی، صحنه ی مبارزه دو ابرقدرت بود. با حمله ی ایالات متحده به افغانستان در اکتبر ۲۰۰۱ به نظر می رسد در قرن بیست و یکم نیز این کشور کانون رقابت ها و بحران ها باشد.
حضور نیروهای بیگانه در طول دو قرن اخیر و خروج ناگهانی آنها از این کشور، باعث شکاف و نزاع فراوانی بین اقوام مختلف افغانستان شده است. به طوری که با حضور یک قدرت خارجی، قوم یا گروهی بر دیگر اقوام برتری یافته و با خروج آن از کشور، اقوام دیگر بر سر انتقام گیری و بازپس گیری قدرت از دست رفته ی خود، دست به نزاع خونین زده اند. همین امر باعث شده است در کوتاه مدت اگر دولتی با حمایت خارجی در راس قدرت افغانستان قرار بگیرد در بلند مدت توسط اقوام دیگر نامشروع شده و جنگ داخلی از سر گرفته شود.

کلید‌وا‌ژه‌ها:
طالبان، ایالات متحده، ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، توسعه سیاسی، دولت افغانستان، روند دولت-ملت سازی، حکومت در افغانستان، قومیت ها در افغانستان، احزاب در افغانستان

خلاصه‌ای از گزارش:
جهت بررسی چالش های پیش روی توسعه سیاسی افغانستان، باید قبل از بررسی وضعیت فعلی آن، نیم نگاهی نیز به رویدادها و تحولات معاصر در این کشور داشته باشیم.
قبل از اشغال افغانستان توسط نیروهای شوروی در سال ۱۹۷۹، حکومت سلطنتی ظاهرشاه بر این کشور حکم فرما بود. هر چند دو حزب به ظاهر سیاسی خلق و پرچم در این کشور حضور فعال داشتند اما زمینه های انشعاب این دو گروه ریشه در اختلافات قومی داشت. حزب خلق متشکل از پشتون ها و پرچم از تاجیک ها، فارس زبان ها و سایر اقوام شمال افغانستان بود. در سال ۱۹۷۹ شوروی به بهانه حمایت از دولت کمونیست جمهوری دموکراتیک افغانستان را اشغال کرد.
علاوه بر مشکلات و مسائلی که جنگ و اشغالگری به صورت عام ایجاد می کند، در افغانستان این امر سر منشا بسیاری از مشکلات ریشه ای در این کشور شده که تا کنون نیز این اختلافات اساسی ادامه دارد.
به طور مثال در منطقه ای از شمال افغانستان، پس حمله شوروی مردم تاجیک زمین های خود را ترک کردند. با خالی شدن عرصه، گروهی از ترکمن ها تا چندین سال در این محدوده حضور داشته و خود را مالک آن قلمداد می کردند. با قدرت گرفتن پشتون ها و حمایت شوروی از آنها، پشتون ها زمین های را ترکمن ها گرفته و خود آن را تصاحب نمودند. در حال حاضر هر سه قوم نامبرده شده مدعی تملک این زمین ها بوده و نزاع های خونین در این منطقه ادامه دارد.
از دیگر موانع چالش بر انگیز دولت افغانستان که باعث شده است این دولت در عرصه بین المللی دچار ضعف و در عرصه داخلی دچار سردرگمی شود، عرصه اقتصادی است. مردم افغانستان از زمان جنگ شوروی برای تامین هزینه های خود، اقدام به کشت خشخاش زده و از طریق فروش مواد مخدر به گروه های سازمان یافته در این کشور و کشورهای مجاور تامین نیاز های خود را تامین می کنند. در حال حاضر با توجه به شرایط جغرافیایی و میزان آب های قابل استفاده در این کشور، برای مردم افغان تنها کشت این گیاه افیونی به صرفه بوده است و هنوز کشت جایگزین قابل اعتمادی علی رغم تلاش های بین المللی یافت نشده است.
از طرفی تنها منبع درآمد گروه های مسلح از جمله طالبان نیز خرید و فروش محصولات این گیاه بوده است. حتی دولت افغانستان نیز در ابتدا بابت کشت و فروش آن در ۲۸ ایالت از ۳۲ ایالت که پرورش این گیاه مجاز اعلام شده بود، اقدام به اخذ مالیات می کرده که درآمد نسبتا چشم گیری را عاید خزانه داری افغانستان می نمود.
جهت ایجاد روند دولت-ملت سازی، یکی از ارکان مهم و مورد توجه علوم سیاسی، بحث آموزش است. علی رغم بودجه های هنگفت و کمک های بلاعوض خارجی به افغانستان جهت ایجاد مدرسه و مراکز آموزشی، تا کنون همگرایی و برنامه ریزی منسجم در این کشور ایجاد نشده که این امر حاصل شرایط رقابت قدرت های خارجی در این کشور می باشد. در حال حاضر مدارس افغان به چند دسته کلی م هم تقسیم بندی می شوند: ۱٫ مدارس دینی ۲٫ مدارس پاکستانی ۳٫ مدارس افغانی سنتی (مکتب خانه ای) ۴٫ مدارس افغانی مدرن ۵٫ مدارس ایرانی ۶٫ مدارس بین المللی تحت نظارت دولت های ائتلاف و …
مشاهد می شود همین تنوع در اموزش سبب ایجاد تفکرات مختلف و برداشت های متناقض سیاسی و دینی در بین تحصیل کرده های افغان شده و سرمنشا بسیاری از تفاوت ها در برداشت از دولت و ملت خواهد شد. با این حال همچنان کمبود مدارس و مراکز آموزشی در افغانستان محسوس بوده و همچنان برای چهار و نیم میلیون دانش اموز، نیاز به ۴۳۵۰۰ اموزگار می باشد و این در زمانی است که تعداد افراد بی سواد علاقمند به تحصیل بسیار بیشتر از این رقم می باشد.
مهمترین مشکلی که اکنون در حکومت مستقر در افغانستان هر چند وقت یکبار خود را به اشکال مختلف نمایان می کند، بحث قانون اساسی و اختیارات رئیس جمهور می باشد. نگاشتن قانون اساسی در زمان اشغال، عرفی شدن رئیس جمهور پشتون (با توجه به اینکه بیشتر جمعیت افغانستان پشتون هستند بنابراین هر نوع انتخاباتی می تواند تعداد بیشتر رای برای کاندیدای پشتون به ارمغان بیاورد)، اختیارات فروان برای رئیس جمهور، حاکم بودن روحیه قومی در ارتش، پلیس و نیروهای دولتی به جای روحیه ملی و مشکلاتی از این دست که اگر دقیق بررسی شوند ریشه در اختلافات اساسی قومی دارد.

نتیجه و استدلالات:
هزینه سالانه دولت افغانستان ۴ میلیارد دلار برآورده شده است که تا کنون و طبق آخرین امار ارائه شده، دولت توانسته است مبلغ ۲ میلیارد دلار را از طریق گمرک، مالیات و سایر منابع تامین کند و مابقی از طریق کمک های سازمان های بین المللی و دولت های ائتلاف تامین شده است که در صورت قطع این کمک ها دولت افغان با مشکلات اساسی مواجه خواهد شد.
موضوع اشتغال و تحصیل نیز همچنان گریبان گیر مردم بوده و در صورتی که کشت جایگزین خشاش معرفی نشود و یا نتوان محصولی را جایگزین کرد، علاوه بر تولید روز افزون این ماده افیونی، مرد در فقر و بیکاری نیز به این ماده مخدر روی خواهند اورد. مسئله ای که سازمان های بهداشتی بین المللی از روند رو به رشد اعتیاد در افغانستان هشدار داده اند.
برای رشد و تحکیم دولت-ملت سازی در این کشور نیاز است که مردم دیدگاه ملی را بر دیدگاه قومی راجحیت بدهند و دولت تنها از طریق اموزش متمرکز می تواند به این روند کمک کند. موضوعی که در حال حاضر با توجه به متولیان مختلف داخلی و خارجی در این کشور روی نداده است.

منابع :

۱٫    کتاب آسیا ۳: ویژه افغانستان پس از طالبان – انتشارات ابرار معاصر
۲٫    کتاب کشورهای مشترک المنافع۴: ویژه مسائل استراتژیک روسیه – انتشارات ابرار معاصر
۳٫    کتاب آسیا۶: ویژه مسائل افغانستان – انتشارات ابرار معاصر
۴٫    ویژه نامه افغانستان – وبسایت دیپلماسی ایرانی
۵٫    افغانستان در مراحل نخست توسعه مستقل – پژوهش سرای تاریخ افغانستان
۶٫    توسعه سیاسی و موانع آن در افغانستان – سید حبیب الله حبیب
۷٫    جهانی شدن و و توسعه سیاسی در افغانستان پسا طالبان – رامش نوری
۸٫    جوانان و روند توسعه سیاسی افغانستان در نیمه دوم قرن بیستم – نعمت الله ترکانی
۹٫    چالش های توسعه سیاسی در افغانستان – افغان نیوز
۱۰٫    موانع توسعه سیاسی – افغانستان دیلی


نظر بدهید